Duyusal İşleme de Kullanılan Beynin Dört Bölümü

2
1332

Duyusal İşlemede Kullanılan Beynin Dört Bölümü

Duyusal işleme de dört önemli beyin bölümü kullanılır. Şimdi bu bölümlere kısaca bakalım ve bunların üçlü beyin yapısında nasıl yer aldığını görelim.

Beynin bölümleri
Beynin bölümleri

Beyin Sapı

‘’Primitif beynin’’ bir parçası olan beyin sapı, omuriliğin bir uzantısıdır. Beyin sapı dört ana fonksiyonu yerine getirir.

  • Bir Kavşaktır. Özellikle başta ve boyunda bulunan deriden ve kaslardan gelen duyusal mesajları alır, bu bilgiyi serebruma iletir. Buna karşılık, serebrum da motor koordinasyon için mesajlar yollar.
  • Bir manevra geçitidir. Burası, vücudun sol tarafındaki hislerin sağ serebral yarım küreye ve aynı şekilde tam tersi vücudun sağ tarafındaki hislerin sol serebral yarım küreye iletildiği noktadır. Aynı zamanda, sol yarım kürenin vücudun sağ tarafına ne yapması gerektiğini ve tam tersi sağ yarım kürenin vücudun sol tarafına ne yapması gerektiğini söylediği yerdir.
  • Değişim yeridir. Duym2a, dengemizi sağlama, hareket eden objeleri görme ve dikkatimizi bir şeyden diğerine odaklama için gerekli olan vestibüler hisleri işler.
  • Düzenleyicidir. İç organlardaki hisleri işler ve nefes almayı, kalp atışlarını ve sindirimi kontrol eder. Vestibüler sistem ile bilgili alışverişi yapıp kalkma zamanı, uyuma, heyecanlanma ve sakinleşme hislerimizi yönlendiren nöral iletişim ağı olan retiküler çekirdeğin bulunduğu yerdir.

Beyincik (Serebellum)

Primitif beynin bir diğer bölümü de serebellum (Latince’de ‘’küçük beyin’’ anlamına gelir) yani beyinciktir. Proprioseptif ve vestibüler duyuları bütünler, kas tonusunu, dengeyi ve vücudumuzun tüm hareketlerini koordine eder. Daktilo yazma ve ağırlık çalışma gibi özellikle tekrarlayan hareketler olmak üzere ince motor becerilerini kontrol eder. Daha kolayca, doğru olarak ve iyi zamanla ile hareket etmemizi sağlar. Olimpiyatlara katılan bir yüksek atlayıcının, sanki hiç efor sarf etmiyormuş gibi mükemmel bir atlayış yapmasını sağlayan, çok iyi ayarlanmış bir beyinciği vardır

Ara Beyin ( Diensefalon)

  • Diensefalon (Yunanca’da ‘’ bölünmüş beyin’’ anlamına gelmektedir), bazen ‘’ ara beyin’’ olarak da adlandırılmaktadır ve beynin merkezinde bulunmaktadır. Limbik sistemin bir parçası olan diensefalon bir kaç önemli yapı ile birleşmiştir.
  • Bazal ganglionlar, denge ve istemli hareket için gerekli olan vestibüler duyuları koordine eden sinir demetleridir. Bazal ganglion, iç kulak, beyincik ve serebrumun arasındaki mesajları iletir.
  • Hipokampus (Yunanca’da ‘’ denizaltı’’ anlamına gelmektedir ve şekli de öyledir) eski ve yeni uyaranları karşılaştırır. Eğer örneğin rahat ayakkabılar gibi, bir hissi hatırlarsa, kortekse uyarılmaması için inhibitör nöronlar gönderir. Eğer örneğin çok sıkı ayakkabılar gibi , bir his yeni ise, korteksi eksitatör nöronlar ile uyarır.
  • Amigdala (Yunanca’da ‘’badem’’ anlamına gelmektedir), koklama sisteminden gelen impulslarla korteksi birbirine bağlar. Örneğin eski erkek arkadaşının parfümü gibi duygusal hatıraları ve özelikle öfke gibi duygusal davranış etkilerini işlemlendirir.
  • Hipotalamus, otonom sinir sistemini, vücut ısısının dengelenmesini, su metabolizmasını, üremeyi, acıkmayı, susamayı ve tetikte olma durumumuzu kontrol eder. Ayrıca kızgınlık, korku, acı ve mutluluk gibi duygularımız için de merkezleri vardır.
  • Talamus, koku dışındaki tüm duyusal datanın, işlenmesi için yer değiştirdiği merkezdir. Talamus, Yunanca’da ‘’kanepe’’ anlamına gelmektedir. Serebral yarım kürelerin oturduğu yerdir. Birçok his, serebruma ulaşmadan önce, onun içinden geçer.

Serebrum

Üç parçalı beynin en son gelişen tabakası serebrumdur. (Latince’de ‘’beyin’’ anlamına gelmektedir. Buruşuk yüzeyi serebral kortekstir (Latince’de ‘’kabuk’’ anlamına gelmektedir) ve genellikle neokorteks de denir çünkü gelişim sürecinde yenidir. Serebrum, iki serebral yarım küreden oluşur.

Neden iki yarım küreye ihtiyaç duyarız? Teorilerden biri, sağ ve sol yarım kürenin ağaçlarda yaşayan ilk canlıların zamanında oluştuğu ve bir elimizi diğerinden bağımsız olarak kullanmamızı sağladığı yönündedir. Bu çok önemli bir hayatta kalma yeteneği idi: Ellerden biri dala tutunurken, diğeri meyve toplayabilirdi. Ellerin asimetrik kullanımı ve beyindeki yarım kürelerin asimetrik yapısı, aynı anda gelişmiştir ve buna lateralizasyon (Latince’de ‘’ taraf’’ anlamına gelmektedir) denir.

Lateralizasyon ile spesializasyon gelişmiştir. Spesializasyon, iki yarım kürenin farklı görenlerini belirtir. Farklı görevleri olan sağ ve sol yarım küre, bizim daha yüksek bir seviyede işlemlerimizi yerine getirebilmemiz için, bir arada çalışmak zorundadırlar.

Genellikle sol yarım küre, kavramsal taraftır. Matematik ve lisan gibi analitik, mantıksal ve sözel görevleri yönetir. Vücudun, genellikle hareketli olan sağ tarafını kontrol eder. Genellikle sağ yarım küre, duygusal ve sezgisel taraftır. Sözel olmayan aktiviteleri yönetir. Yüzleri tanıma, piramitin şeklini hayal etme ve müziğe tepki verme gibi. Vücudun sol tarafını kontrol eder.

Milyarlarca sinirden oluşan lif demetine korpus kallozum denir (Latince’de ‘’ sert kabuklu vücut’’ anlamına gelmektedir) ve yarım küreleri birbirine bağlar. Bu nöral yol, mesajları iki yönlü taşır, hatıraları, algıları ve her yarım kürenin bağımsız olarak işlediği tepkileri entegre eder. Nitekim, sağ yarım küremiz orjinal bir fikir ya da melodi yaratır, sol yarım küremiz de bunu yazar. Sağ ve sol gözlerimiz bir insana bakar ve yarıya bölünmüş iki insan değil, bütün tek bir insan figürü görür. Sağ elimiz, sol elimizin ne yaptığını bilir.

2 YORUMLAR

  1. İnsan vücudu bana her zaman elektronik bir sistem gibi gelmiştir. Beyin de bu sistemin işlemcisi gibi… Yazı etkileyici olmuş gerçekten, çok güzel. Teşekkürler zevkle okudum.

YORUM YAP

Please enter your comment!
Please enter your name here