Dil ve İletişim Becerileri Kazandırmada İşitsel Ve Görsel Hafızanın Geliştirilmesi

2
1358

gorsel-ve-isitsel-algi

Dil ve İletişim Becerileri Kazandırmada, İşitsel ve Görsel Hafızanın Geliştirilmesi

1.    Dinlemek ve Temel Konuşma İlkeleri

1.    Sesin Geldiği Yönü Anlamak:

  1. Dil Bilimci çocuğun sesin geldiği yönü anlaması için arkasına geçerek ses verir. “ ses hangi yerden geliyor” sorusunu sorar. Bu alıştırmayı yaparken ilk önce çocuk sesin geldiği yeri dinlemeli ve başını bu yöne doğru çevirmelidir.
  2. Yapılan terapide çocuğun dikkati çevreden gelen seslere tepki vermesi için dikkati toplanır. Seans esnasında su sesi, araba sesi, zil sesi, tren sesi, kapı sesi gibi sesleri bu seanslarda kullanılır. Yapılan her ses sonrasında tek tek çocuğa nereden geldiği sorulur.
  3. Seans esnasında terapist müzik kutusu hazırlar ve bunu kullanır. Çocuğu odadan dışarı çıkartır, hazırladığı müzik kutusunu kurarak farklı bir yere saklar. Dışarıdan çocuğu çağırır ve müzik kutusunu bulmasını ister. Çocuk müzik kutusundan gelen sesi dinleyerek onun yerini bulmaya çalışır. Şayet bulamaz ise çocuğa bu konuda yardımcı olunur.

2.    Sesleri Ayırabilmek

  1. İlk öncelikle çocuğa iki farklı sesi olan bir nesne gösteriler Örneğin davul ve düdük. Sonra ise bu nesnelerin sesleri çocuğa dinletilir. Dinletilirken “ Bak bu davul sesi dinle” “ Bak bu düdük sesi dinle” şeklinde yönlendirme yapılır.
  2. Çocuğa nesnelerden bir tanesinin sesi dinletilir. Çocuk bu sesi dinlerken terapist onun göremeyeceği bir yerden bu sesi çıkartır. Sonra sorulur “ Bu ne sesi” diye, çocuk cevap verdikten sonra yön tespiti sorulur “ Ses nereden geldi” sorusunu sorar. Çocuk bu telkinler ile doğru cevapları bulmaya ve vermeye çalışır. Şayet yapamaz ise terapist ona bu konuda yardımcı olur.
  3. Yön tarifi yaparken terapist düdük sesi veriyor ise çocuğun bir sağından, bir solundan, bir arkasından, birde görebileceği yönden bu sesi dinletir. Sonra “ bu ne sesi” “ sen nereden geldi” gibi sorular soracak onun cevap vermesini sağlar.
  4. Yapılan bu aşamalar daha sonra iki sesten üç sese kadar arttırılır. Çocuk terapistin yönlendirmesi ile gözlerini kapar ve verilen üç ayrı sesi de bilmeye çalışır. Daha sonra en son çıkan yeni sesin ne olduğu kendisine sorulur.
  1. Ses terapileri için terapist önceden çocuğun tanıdığı sesleri teybe kaydeder. Teybe kaydedilen bu sesler ayrı ayrı dinletilerek, her bir ses için çocuğa hangi ses olduğu sorulur. Daha sonra kayda alının sesler hızlı ve yavaş olarak çocuğa dinletilir. Ritim arttıkça çocuktan ellerini çırpması istenir. Bu çalışma esnasında yapılacak uygulama çocuğa gösterilerek yapılırsa daha etkili olacaktır.

3.    Görsel ve İşitsel Algıyı Geliştirmek

I.      Görsel algıyı geliştirmek

  1. Bu terapi çocuğun gördüklerini anlayabilmesi ve algılayabilmesi için özeldir. Bu becerilerin geliştirilmesi yönünde yapılan kolay bir alıştırma verilmektedir.
  2. İlk öncelikle yapılacak çalışma için terapist ile çocuk karşılıklı bir şekilde dururlar. Terapist ona doğru çeşitli hareketler yapar ve çocuktan bu hareketleri taklit etmesini ister. Çocuğun dikkati toplandığında hareketleri dikkatle izler ve aynısını yapmaya çalışır. Bu hareketler terapist tarafından belirlenir ve uygun olanlar yapılır. Oturma, kalkma, gülme, yürüme gibi hareketler arasından olabilir.
  3. Yapılan taklit alıştırmalarından sonar çocuktan gördüğü ve işittiği hareketleri birbirleri ile birleştirilmesi istenir. Terapist çocuğa belirli yönlendirmeler yapar “ Bak şimdi ben gülüyorum, sende gül” tarzında açıklamalar yapar. Bu alıştırmadan sonra terapist sadece yönlendirmeler ile hareketlerin yapılmasını çocuktan ister.

II.    İşitsel Algıyı Geliştirmek

Terapist çocuğa söylediklerini, çevresinde olan sesleri anlayabilmesi ve algılayabilmesi için yapılan terapidir. Bu becerilerin geliştirilmesi, işittikleriyle çeşitli hareketlerin birleştirilmesi sağlanır. Yapılan alıştırmalar iki aşamadan gerçekleşir.

II.A. Sözcükler ve Kelimelerle Yapılan Çalışmalar

  1. Cocuğun anlayabileceği bir şekilde tek kelimelik emirler verir. “ Gel, Otur, Yürü, Getir vs.” çocuktan verilen komutlara uyulması istenir.
  2. Yavaş yavaş komutlardaki sayı arttırılır. “ Oyuncağı bana ver” “ sandalyeye otur” şeklinde.
  3. İlerleyerek kelime sayıları arttırılır. “ Oyuncağı yere koy ve gözlerini kapa” “ sandalyeye otur ve elini başının üstüne koy” tarzında emirler oyun şeklinde yapılmalıdır. Yapılacak olan bu üç aşamalı oyun muhakkak sıra ile yapılmalıdır. Her bir komut yavaş yavaş ve alıştırma yapılarak tamamlanmalıdır. Bu üç alıştırma mutlaka sıra ile uygulanmalıdır. Çocuk alıştırmanın her aşamasını yavaş yavaş geçecektir. Çabuk geçmesi için zorlanmamalıdır.

II.B. Seslerle Yapılan Çalışmalar

Sizler için aşağıda belirtilen açıklamalar çocuğun hareketlerinin duyduğu sesler ile birleştirilmesi konusu içindir. Ses olarak ise zil sesi tercih edilmiştir. Terapist yine yapılan her alıştırmada olduğu gibi karşılıklı çocukla oturur.

  1. 1. Terapist sırasıyla aşağıdaki hareketleri sözel kelime kullanmadan yapar ve ona benimsetir. Kesinlikle sözlü uyarı yapılmaması gerekir.
  1. İlk zilde ayağa kalk
  2. İkincide kolları kaldır
  3. Üçüncü zil çalınışında elleri çırp
  4. Zil çalınca ayağa kalk elleri çırp

b.2. İkinci alıştırmada ise trampet kullanılır. Terapist trampet ile hızlı ve yavaş ritimle vurular yapar. Çocuğa hızlı ritimde koşması, yavaş olan ritimde ise yürümesi komutu verilir.

4.    Görsel ve İşitsel Algının Birlikte Geliştirilmesi:

  1. Hazırlanacak olan 5 resim kartı çocuğa verilir. Kartta çocuğun tanıdığı nesneler bulunmalıdır. Mesela hayvan resimleri, terapist bu resimleri önüne koyar ve resimdeki hayvanın sesini verir ve “ Hangi hayvan bu sesi çıkartır” diye kendisine soru yöneltir. Yalnız bu alıştırmada kesinlikle resimlerde hayvan ismi söylenmemelidir.
  2. Çocuğun önüne yine hazırlanmış 5 resim kartı konulur. Bu resimdeki sesler daha önceden teybe kayıt edilir. Sonra teypten sesler dinletilerek çocuğa resimlerden hangisinin duyduğu sel olduğu yönünde sorular sorulur.
  3. Daha sonra çocuğun önüne yine resimler konulur ancak bu seferki resim seçimleri nesneler olacaktır. Çocuğa resimlerin isimler ile birleştirilmesi sağlanacaktır. “ hangisi oyuncak bebek” “hangisi ayakkabı” tarzında yönergeler ile bu alıştırma tamamlanır.
  4. Son olarak yine resimler kullanarak resimde bulunan nesneler ile neler yapılabildiği soruları sorulur. “ Hangisi ile yemek yiyiyorum” “ hangisi ile su içiyorum” vs.

5.    Görsel Ayırımın Geliştirilmesi

Görsel ayrım becerisinin gelişimi için bu bölüm uygulanmaktadır. Çocuk alıştırmalar yaparak dikkatle bakarak tanıma işlemlerini tamamlar.

  1. Bu seferki alıştırma biraz dikkat içerdiğinden benzen şekiller ve benzer resimler bulunan kağıtlar çocuğa verilir. Alıştırma arttıkça bu şekillendirme sayısı da artış gösterecektir.
  2. Verilen resimler çocuklarda bulunur. Fakat verilen resimlerde birer parça yanlış yerleştirilmiştir. Mesela Kulağı olmayan İnek resmi, iki bacaklı masa vs. gibi resimler çocuğa verilecektir. Resimdeki eksikliklerin ne olduğu çocuğa sorulacaktır. Eğer çocuk resimdeki eksiklikleri algılayabiliyor ise grup alıştırmalarına başlanır. Resimler arasında yanlış oluşturulmuş görseller bulunacaktır. Mesela çorabı kafasına takmış bir çocuk, Uçan bir kedi tarzı resimler hazırlanmalıdır. Yanılgılar çok belirgin bir şekilde resimde yer almalıdır.
  3. Resim içinde gölgelerin de yer aldığı ayrı kartlar hazırlanmalıdır. Çocuk baktığı resimler arasında gölgeleri resimle eşleştirmeye çalışır. Resimler alıştırmanın ilerlemesine göre daha karmaşık bir hale getirebilir.
  4. Terapist çocuğa bir hareket yapar ve hiçbir sözlü iletişim kurmadan bunun tekrar yapmasını ister. Daha sora bu harekete bir hareket daha ekleyerek devam eder. Her hareket çocuk tarafından yapılana kadar devam eder.
  5. Bu alıştırmada ise çocuğun nesneler ile renkleri birleştirmesini pekiştirmek için yapılacaktır. Terapist eline bir kalem alır ve “ Bu ne “ diye sorar. Çocuk cevap verdikten sonra “Bu ne renk” diye sorar. Çocuk kalemin rengini söyler. Çocuk eğer rengi söyleyemez ise alıştırmalar renk üzerine devam eder. Farkı bir resimde aynı renk gösterilerek öğretilir. Ve tekrar kaleme dönülür.
  6. Yapılacak olan alıştırma bu sefer yakınlık ve uzaklık kavramını kazandırmak içindir. Terapist eline aldığı bir kağıda iki ayrı nokta yapar ve uzaklıklarını göstererek çocuğa aynı uzaklıktaki iki noktayı işaret etmesini ister.

6.    İşitsel Ayırımın Gelişmesi:

  1. Çocuğun bu terapi esnasında terapist tarafından gözleri bağlanır. Çocuğa sevdiği ve iyi tanıdığı bir ses verilir. Bu ses çocuğa sorulur. Ses ayak sesi, hayvan sesi gibi vs..
  2. Terapist yapılan bu alıştırmada ilk öncelikle çocuğa farklı sesler çıkartan 3-4 tane enstrüman gösterir. Bu müzik aletlerinin sesleri dinletilir. Müzik aletleri tek tek dinletilirken isimleri de kendisine söylenir. Sonra gözler bağlanır ve arkasına döndürülür. Müzik aletinin sesi çocuğa dinletilerek hangi enstrüman olduğu sorulur.
  3. Grup şeklinde yapılan bir uygulama olacaktır. Bir çocuğun gözleri bağlanırken diğerleri ona doğru konuşur ve gözleri bağlı olan çocuktan kimin sesi olduğu, kimin konuştuğunun bilinmesi istenir.
  4. Bu alıştırma öykü ile devam edecektir. Terapist tarafından anlatılan öykü içinde devamlı olarak çocuğun isminin geçmesi gerekir. Çocuğun ismi geçtikçe çocuk “ bu benim adım der” veya her ismi söylendiğinde el kaldırması istenir. Çocuk eğer konuşamıyor ise veya elini kaldıramıyor ise terapist ismini teleffuz ettiğinde çocuğun yüzüne bakar ve onun yüz ifadesinden isminin geçip geçmediğini anlayıp anlamadığını fark etmeye çalışır.
  5. Çocuğa farklı iki kısa cümle ifade edilir. Bu iki cümledeki geçen aynı kelimeleri bulması istenir.
  6. Resimlerle yapılan alıştırmalar için hazırlanan kartlar çocuğa verilir ve terapist bu resimde bulunan görselin ismini yanlış söyler ve çocuğun tepki vermesini sağlar. Yanlışlığın belli edecek bir şekilde örneklendirilmesi gerekir.

7.    Görsel Hafızanın Geliştirilmesi:

Hazırlanacak bu alıştırmada yapılacak hedef çocuğun belli bir sayı hatırlamasını sağlamak içindir.

  1. Grup şeklinde yapılan bir oyundur. Bir çocuk sınıfta sabit bir yerde bekletilir. Diğer çocuklar onun giysilerine dikkatli bir şekilde bakılması istenir. Sonra bu bekletilen çocuk dışarı çıkartılır ve giysiler üzerinde değişiklik yapılır. Gömleği ters giydirilir, Ayakkabılar ters bağlanır vs… sonra çocuk tekrar sınıfa alınır ve diğer çocukların bu değişiklikleri fark etmeleri sağlanır.
  2. Masanın üstüne farklı olarak 3-4 tane resim konulur. Masadaki resimler çocuğun iyi tanıdığı resimler olmasına özen gösterilir. Resimler belirli arayla dizilir. Resimlerin dizilişine çocuğun dikkatli bir şekilde bakılması söylenir. Sonra resimler yer değiştirilir ve sıra dizilişleri doğru olarak çocuktan yerleştirmesi istenir.
  3. Grup olarak yine yapılacak olan çalışmada iki çocuk karşılıklı bir şekilde dururlar. Birbirlerinin giysilerine dikkatli bir şekilde bakılması istenilir. Sonra gözlerinin kapanması istenir. Gözleri kapalı bir şekilde iken karşıdaki arkadaşının elbiselerinin hatırlanması istenir.
  4. Terapi esnasında çocuğun evde bulunan eşyaları, oyuncaklarının renklerinin hatırlanması istenir.
  5. Terapist tarafından hazırlanmış olan noktalı kağıt ile çocuğun noktaların kullanımı ile şekil çizmesi çalışması yapılır.
  6. Grup olarak hazırlanan bir oyundur. Çocuk grupta bulunan tüm arkadaşlarına dikkatle bakar ve hangi arkadaşını gördüğünü hatırlaması çalışması yapılır.
  7. Öğretmen bir tepsi içerisine çeşitli nesneleri yerleştirir. Çocuk tepsiye dikkatli bir şekilde bakar ve sonra bu tepside neler olduğunu hatırlamaya çalışır.
  8. Çocuk gözlerini kapatmasının ardından terapist tepsiden bir nesne alarak, çocuğa gözlerini açmasını söyler. Çocuk eksik olan nesneyi hatırlamaya çalışır.
  9. Çocuk gözlerini kapatmasından sonra terapist bu sefer tepsiye bir başka nesne ekler ve çocuktan fazladan bir nesne koyulduğu ve hangisi olduğu hatırlatılmaya çalışır.
  10. Terapist aynı zamanda tepside bulunan nesnelilerin dizilişine dikkat çeker ve gözlerini kapattırarak bu nesnelerin yerini değiştirir. Çocuktan nesnelerin dizilişlerini hatırlaması istenilir

                  H. İşitsel Hafızının Geliştirilmesi:

  • Terapist trampeti eline alarak belirli bir ritim tutar ve aynısını çocuktan yapmasının ister. Aynı ritim tutulması için çocuk ufak kesitler ile başlanır.
  • Terapist çocuğa hatırlaması için kolay belirtmeler bulunan bir öykü anlatır. “ Büyük bir araba ile büyük bir kamyon vardır. Büyük kamyon arkasına büyük arabayı alarak yola devam ettiler. Büyük araba o gün çok mutlu oldu” Hikayenin anlatılmasının ardından sorular sorulmaya başlanır.
  1. Kamyon büyük mü? Küçük mü?
  2. Kamyonun arkasında ne vardı?
  3. Araba Büyük mü? Küçük mü?
  4. Kamyon arabayı ne yaptı?
  5. Araba mutlu muydu?

Çocuklara anlatılan bu hikayeler resim kartları ile desteklenir ise daha rahat ve iyi anlaması sağlanmış olur.

  • Terapist çocuğa hazırladığı bir kelime dizisini verir. Bardak, Köpek, kalem çocuk bu diziyi sırasını bozmayacak bir şekilde tekrar etmesi istenilir.
  1. b. harf dizisi verir. B-t-d-k çocuk sırayı bozmadan tekrar etmesi gerekir.
  2. c. sayı dizisi verilir. 5-2-8-9-4 çocuktan tekrar etmesi gerekir.
  3. Yapılacak alıştırmada çocuğun yaşı göz önünde bulunarak verilecek dizinler hazırlanmalıdır.

3 yaş için 3 harf, 3 sayı, 5 hece

4 yaş için 4 harf, 4 sayı, 5 hece

5 yaş için 5 harf, 5 sayı, 5 hece verilmelidir. Normal çocuklar 3 harften 4 harfe bir sene içinde geçerler. Ancak ağır öğrenen veya geri kalan çocukların daha uzun süreye ihtiyaçları vardır. 2 kelime 2 harften başlamak her çocuk için daha başarılı sonuçlar verir.

  1. Terapist kelime, harf, sayı dizisi verir. Çocuk bu kez diziyi tam tersinden tekrar etmelidir. “At-ev-okul” dizisi “okul-ev-at” olarak tekrar edilir.

Grup oyunudur. Her çocuk bayramda annesinden ne istediğini söyler.

  • Birinci çocuk ben “ben kitap istiyorum.”
  • İkinci çocuk “ben top istiyorum.”
  • Üçüncü çocuk “ben bir bebek istiyorum.” Şeklinde isteklerini sıralar. Sonra çocuk kalkarak her arkadaşının ne istediğini hatırlamaya çalışır.
  • Masanın Üzerine terapist tarafından 3-4 tane oyuncak yerleştirilir. Kürek, bebek, top, kutu vs. sonra masa üzerinden 1,5 metre uzaklığı çekilir. Çocuğa “ Bana masadan kürek getir” denilir ve masaya giderek küreğin alınması ve terapiste verilmesi istenir.
  • Yapılan bir önceki alıştırmanın benzeridir. Terapist masa üstünde bulunan 3 veya 4 resimden çocuğun kolay bir şekilde tanıdığı resmi belirler. Masadan 1,5 metre uzaklaşır ve terapist “ Bana evi getir” denildiğinde, çocuk masa üstünde bulunan ev resmini alarak terapiste verilmesi sağlanır.
  • İlerleyen günlerde bu alıştırma 4,5 metre gibi uzaklık ile tekrar yapılır.
  • Alıştırmalar devam ederken kullanılan ifadeler de değişiklik gösterilir. Önceden resimde belirtilen görsel istenirken şimdi bana top resmini getir tarzı yönergeler kullanılır.
  • Alıştırmaların ilerlemesi ile birlikte yapılan uygulama farklı bir şekilde tekrarlanır. Bu sefer masa üstüne değil bir kutu içine konulan resimler “ bana kutudan ev resmini getir” tarzında değişiklik ile uygulanır.
  • Yapılan uygulamalar da komut sayısı arttırılır. Terapist çocuğa “ Resmi al, masaya koy” vs..
  • Alıştırmalar geliştirilirken çocuğa yapılan komutlarda geliştirilir. “ Önce hopla, sonra ev resmini al, masaya koy” vs….
  • Terapist yine çocuğa özel bir hikaye anlatır. Anlatılan öyküde bahsedilen her bir karakter tek bir iş yapmalıdır. “ Anne odayı topluyordu, baba koltukta oturuyordu, çocuk ise top ile oynuyordu vs. bir hikaye oluşturulabilir. Çocuk bu öyküde geçen her ayrıntıya dikkat etmeli ve anlatıldıkça tekrar etmelidir. Siz anlattıkça her bir karakteri çocuk canlandırmalı ve taklit etmelidir. Hikayedeki sıralama önemli değildir. Her defasında yer değişebilir. Bu alıştırmada sıralama önemli değildir.
  • Yapılan alıştırmada son olarak iki aşamalı komutlar yapılması için çocuğa telkin edilir. “ Odaya git, bekle, Bir oyuncak getir” bu şekilde çocuk odaya gider, bekler ve oyuncağı getirir. Bu şekilde alıştırma devam eder.
  • Terapist çocuktan şarkı söylemesini ister, sonra tekerleme söylemesi olarak ilerler.

2 YORUMLAR

  1. Detaylı bir yazı olmuş elinize sağlık. Her biri ayı önem taşıyor çocuklar için bu yöntemlerle birlikte dil ve iletişim becerileri gelişecektir.

  2. bir solukta okudum. anlamadığı yerler oldu ancak bir daha üzerinden geçeceğim. teşekkür ederim böyle bir yazıyı bize kazandırdığınız için.

YORUM YAP

Please enter your comment!
Please enter your name here